पोखरा । नेपाली वैज्ञानिक डा. नमिता पौडेल अधिकारीले ट्रान्स–हिमालयन नदी प्रणालीमा नाइट्रोजन चक्र तथा नाइट्रोजन प्रवाहको अध्ययनका लागि चीनको राष्ट्रिय प्राकृतिक विज्ञान प्रतिष्ठानबाट महत्वपूर्ण अनुसन्धान अनुदान प्राप्त गरेकी छन्।
चीनको लान्झाउ विश्वविद्यालयअन्तर्गत तेस्रो ध्रुवीय वातावरणसम्बन्धी केन्द्रमा वैज्ञानिकका रूपमा कार्यरत डा. अधिकारीले प्राप्त गरेको करिब ५० लाख नेपाली रुपैयाँ बराबरको एकवर्षे अनुदान कोशी नदी जलाधारमा केन्द्रित हुनेछ। तिब्बतको हिमाली क्षेत्रबाट उद्गम भई नेपाल हुँदै बग्ने कोशी नदी प्रणालीमा नाइट्रोजनको स्रोत, प्रवाह, रूपान्तरण र नदीमार्फत हुने निकासको अध्ययन गरिनेछ।
डा. अधिकारी सन् २०१६ देखि ट्रान्स–हिमालयन क्षेत्रका नदी, ताल तथा हिमनदीमा अनुसन्धान गर्दै आएकी छन्। नयाँ परियोजनाले उनको यसअघिको अनुसन्धानलाई विस्तार गर्दै हिमनदी पग्लिएर आउने पानी, वायुमण्डलीय निक्षेप तथा नदीभित्र हुने जैव–भूरासायनिक प्रक्रियाबाट नाइट्रोजनको आवागमन र रूपान्तरणको अध्ययन गर्नेछ।
परियोजनामार्फत कोशी नदी जलाधारमा नाइट्रोजन प्रवाहको पहिलो एकीकृत परिमाण निर्धारण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। स्रोतदेखि तल्लो तटीय क्षेत्रसम्म नाइट्रोजनको यात्रा र नदी प्रणालीभित्र हुने परिवर्तनको अध्ययनबाट जलवायु परिवर्तनले हिमाली नदीमा पार्ने प्रभाव बुझ्न महत्वपूर्ण वैज्ञानिक आधार तयार हुने अपेक्षा गरिएको छ।
नाइट्रोजन जीवित प्राणीका लागि अत्यावश्यक तत्व हो। तर मानवीय गतिविधि र जलवायु परिवर्तनका कारण यसको प्राकृतिक चक्रमा परिवर्तन भइरहेको छ। ताजा पानीका प्रणालीमा प्रतिक्रियाशील नाइट्रोजनको अत्यधिक प्रवेश हुँदा पानीमा अक्सिजनको कमी, हानिकारक शैवालको वृद्धि तथा जैविक विविधतामा असर पर्न सक्छ। त्यसैले नदी प्रणालीमा नाइट्रोजनको स्रोत, प्रवाह र रूपान्तरण बुझ्नु पानीको गुणस्तर तथा पारिस्थितिक स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ।
ट्रान्स–हिमालयन क्षेत्र जलवायु परिवर्तनको दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील क्षेत्र भए पनि यहाँका नदी प्रणालीमा नाइट्रोजनको गतिशीलतासम्बन्धी व्यवस्थित अध्ययन निकै सीमित छ। तिब्बतदेखि नेपाल हुँदै दक्षिण एसियातर्फ बग्ने नदीहरूलाई तेस्रो ध्रुवीय क्षेत्रको महत्वपूर्ण जलस्रोत मानिन्छ। यी नदीमा हुने वातावरणीय परिवर्तनले तल्लो तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने करोडौँ मानिसको जलसुरक्षामा समेत प्रभाव पार्न सक्छ।
डा. अधिकारीको नयाँ अनुसन्धानले यस क्षेत्रमा नाइट्रोजन चक्रसम्बन्धी आधारभूत वैज्ञानिक तथ्यांक उपलब्ध गराउनेछ। यसबाट हिमाली नदीको वातावरणीय अवस्था बुझ्न तथा विश्वव्यापी जैव–भूरासायनिक अध्ययनका लागि आवश्यक तथ्यांक विकास गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तनहुँको म्याग्दे–२ मूल घर भएकी डा. अधिकारीले पोखराको पृथ्वीनारायण क्याम्पसबाट सूक्ष्मजीवविज्ञानमा (Microbiology) स्नातक गरेकी हुन्। उनले चीनको चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गतको विश्वविद्यालयबाट सूक्ष्मजीवविज्ञानमा स्नातकोत्तर तथा विद्यावारिधि पूरा गरेकी छन्।
एक दशकभन्दा बढी समयदेखि हिमालय र तिब्बती पठारका चरम वातावरणमा अनुसन्धान गर्दै आएकी डा. अधिकारीको मुख्य विशेषज्ञता सूक्ष्मजीव पारिस्थितिकी, जैव–सूचना विज्ञान, वातावरणीय रसायनशास्त्र तथा उच्च हिमाली क्षेत्रको अनुसन्धानमा रहेको छ।
उच्च हिमाली तालहरूमा गरिएको उनको अनुसन्धानमा पाँच हजारभन्दा बढी आनुवंशिक अनुक्रमको विश्लेषण गरिएको छ। उक्त अनुसन्धानले तापक्रम, अम्लीयता तथा पराबैजनी विकिरणले सूक्ष्मजीव समुदायमा पार्ने प्रभावबारे महत्वपूर्ण तथ्य उजागर गरेको छ। उनले चिसो वातावरणमा अनुकूलित ब्याक्टेरियासम्बन्धी अनुसन्धानमा समेत योगदान गरेकी छन्।
डा. अधिकारीका अनुसन्धानात्मक लेखहरू वातावरणीय अनुसन्धान, वातावरणीय प्रदूषण तथा समग्र वातावरण विज्ञानसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक पत्रिकाहरूमा प्रकाशित भएका छन्।
उनले गण्डकी प्रदेश सरकारको युवा प्रतिभा पुरस्कार, चीनको शिक्षा मन्त्रालयबाट प्रदान गरिने उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी पुरस्कार तथा चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गतको विश्वविद्यालयको उत्कृष्ट विद्यार्थी पुरस्कारसमेत प्राप्त गरेकी छन्।
कोशी नदीमा केन्द्रित नयाँ अनुसन्धान परियोजनाले हिमालयी नदी प्रणालीमा नाइट्रोजनको वातावरणीय भूमिका बुझ्न नयाँ वैज्ञानिक आधार तयार गर्नेछ। यसले नेपाल र चीनबीच हिमाली वातावरण, जलवायु परिवर्तन तथा जलसुरक्षासम्बन्धी वैज्ञानिक अनुसन्धान सहकार्यलाई समेत थप विस्तार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सर्बाधिकार सुरक्षित गरिएको बारे : यस एभरेस्ट आवाज डटकमबाट सम्प्रेषित कुनैपनि समाचार, लेख, बिचार, टिप्पणी वा अन्य कुनैपनि किसिमको सामग्री सर्वाधिकार सुरक्षित गरिएको छ । यहाँ सम्प्रेषित कुनैपनि सामग्री बिना अनुमति साभार गरेको पाईए कानुनी कारबाहीमा जान बाध्य हुने जानकारी गराउँछौं ।
सन्देश श्रेष्ठपोखरा, असोज ७ पोखरामा प्याराग्लाईडिङ शुरु भएको तीन दशक पुगेको छ…
