क्यान्सर भएको थाहा पाउँदा बिरामी र परिवार आत्तिनु स्वाभाविक हो। आफ्नो जीवन नै समाप्त भयो भन्ने सोचसमेत आउन सक्छ। तर क्यान्सरको निदान जीवनको अन्त्य होइन, यो उपचारको एउटा कठिन यात्रा सुरु हुनु हो। उपचारका क्रममा नयाँ दिल्लीमा बिताएका दिनहरूले मलाई जीवनका धेरै महत्त्वपूर्ण पाठ सिकाए। उपचार सफल भएको पाँच वर्षपछि आफ्ना अनुभव यहाँ बाँड्दै छु, ताकि भविष्यमा यही यात्रामा निस्कने नेपाली बिरामी र तिनका परिवारलाई केही सहज होस्।
यो लेख कुनै अस्पतालको प्रचारका लागि तयार गरिएको होइन। क्यान्सर उपचारका लागि नयाँ दिल्ली जाने नेपाली बिरामीलाई आवश्यक तयारी, अस्पतालको प्रक्रिया, बसोबास, यातायात, उपचार विधि र खर्चबारे व्यावहारिक जानकारी उपलब्ध गराउनु यसको मुख्य उद्देश्य हो। हामीले उपचारका क्रममा भोगेका कठिनाइ अरूले कम भोगून् र अनावश्यक अलमलमा नपरून् भन्ने उद्देश्यले आफ्ना अनुभव र सिकाइ साझा गरेको हुँ।
राजीव गान्धी क्यान्सर अस्पताल र आवश्यक तयारी
नयाँ दिल्लीको रोहिणीस्थित राजीव गान्धी क्यान्सर इन्स्टिच्युट एन्ड रिसर्च सेन्टर क्यान्सर उपचार, अध्ययन तथा अनुसन्धानमा केन्द्रित अस्पताल हो। यहाँ आधुनिक उपचार प्रविधि र विभिन्न विशेषज्ञ सेवाहरू उपलब्ध छन्।
नेपाली नागरिकले यहाँ सिधै उपचार सेवा लिन सक्छन्। भारत प्रवेशका लागि नेपाली नागरिकलाई भिसा आवश्यक पर्दैन। तथापि, अस्पतालको विदेशी बिरामी दर्ता प्रक्रियामा राहदानी मागिन सक्ने भएकाले नागरिकतासँगै राहदानी पनि लैजानु उचित हुन्छ। बालबालिकाका लागि जन्मदर्ता प्रमाणपत्र साथमा राख्नुपर्छ। यात्राअघि अस्पतालसँग आवश्यक कागजातबारे जानकारी लिनु राम्रो हुन्छ।
उपचारका लागि कुनै एजेन्ट वा बिचौलियालाई पैसा बुझाउनुपर्ने आवश्यकता छैन। अस्पतालको आधिकारिक प्रक्रिया पूरा गरेर सिधै उपचार सेवा लिन सकिन्छ।
नेपालमा गरिएका पछिल्ला स्वास्थ्य परीक्षणका रिपोर्ट, बायोप्सी रिपोर्ट, सीटी स्क्यानका सीडी, उपचार विवरण तथा चिकित्सकले तयार गरेको केस समरी अनिवार्य रूपमा साथमा लैजानुपर्छ। सम्भव भए बायोप्सीका प्याराफिन ब्लक र स्लाइडसमेत लैजानुहोस्। यसले परीक्षण दोहोर्याउनुपर्ने सम्भावना कम गरी समय र खर्च बचाउन सहयोग गर्न सक्छ।
१. दिल्ली पुग्ने यातायात व्यवस्था
त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट दिल्लीको इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलसम्म करिब डेढ घण्टाको हवाई यात्रा हुन्छ। हवाई टिकटको मूल्य मौसम र एयरलाइन्सअनुसार फरक पर्छ। सामान्यतया रु. १२ हजारदेखि ५० हजारसम्म पर्न सक्छ।
कमजोर स्वास्थ्य अवस्था भएका वा हिँडडुल गर्न कठिनाइ हुने बिरामीका लागि विमानस्थलमा ह्विलचेयर सुविधा उपलब्ध हुन्छ। यो सुविधा आवश्यक भए टिकट बुक गर्दाकै समयमा सम्बन्धित एयरलाइन्सलाई जानकारी दिनुपर्छ।
अस्पतालनजिकैको रोहिणी सेक्टर–५, सोमबजारमा बस्ने योजना छ भने विमानस्थलबाट प्रिपेड ट्याक्सी लिन सकिन्छ। यसको भाडा करिब रु. ७००–९०० पर्न सक्छ भने ट्राफिकको अवस्थाअनुसार करिब एक घण्टामा पुग्न सकिन्छ।
कम खर्चमा यात्रा गर्न चाहनेका लागि सडकमार्ग अर्को विकल्प हो। पोखराबाट दिल्लीको सरोजिनी नगर वा कश्मीरी गेटसम्म पुग्न करिब २८–२९ घण्टा लाग्न सक्छ। बस भाडा रु. ४,५००–५,००० सम्म पर्न सक्छ। त्यहाँबाट मेट्रोमार्फत रिठाला स्टेसन वा ट्याक्सीमार्फत सोमबजार पुग्न सकिन्छ।
यात्रा गर्नुअघि यातायातको उपलब्धता, भाडादर र रुटबारे पछिल्लो जानकारी लिनु आवश्यक हुन्छ। बिरामीको स्वास्थ्य अवस्था र यात्राको सहजतालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
२. बसोबास, सञ्चार र आर्थिक तयारी
राजीव गान्धी क्यान्सर अस्पतालनजिकैको सोमबजार क्षेत्रमा भान्सा र एसी सुविधासहितका कोठा तथा अपार्टमेन्ट पाइन्छन्। सुरुमा चार–पाँच दिनका लागि मात्र कोठा लिएर त्यसको सुविधा, सरसफाइ र वातावरण हेरेपछि बसाइ थप्नु वा आवश्यकताअनुसार कोठा परिवर्तन गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
मेरो अनुभवमा यहाँ दैनिक कोठा भाडा रु. ६०० देखि २,००० सम्म पर्न सक्छ। लामो समय बस्नुपर्ने भए मासिक भाडामा समेत कुरा मिलाउन सकिन्छ। अस्पतालले बिरामी र आफन्तका लागि अस्पतालबाट करिब ५०० यार्ड टाढा रहेको आश्रय गेस्टहाउसको विकल्प पनि उपलब्ध गराएको छ।
कोठा खोज्दा दलाल वा बिचौलियाबाट सचेत रहनुपर्छ। सम्भव भएसम्म कोठाको वास्तविक अवस्था हेरेर मात्र भाडामा लिनु राम्रो हुन्छ।
स्थानीय सिमकार्ड लिनु पनि आवश्यक हुन्छ। यसले अस्पताल प्रशासन, चिकित्सक तथा अन्य आवश्यक व्यक्तिसँग सम्पर्क गर्न सहज बनाउँछ। नेपाली नागरिकता देखाएर सिमकार्ड लिन सकिने भए पनि सेवा प्रदायकअनुसार नियम फरक हुन सक्छ। सिमकार्ड लिने प्रक्रियाबारे पहिले नै बुझ्नु उचित हुन्छ।
त्यसैगरी, नयाँ दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासको सम्पर्क नम्बर आफ्नो मोबाइलमा सुरक्षित राख्नुहोस्। आवश्यक परेको समयमा यसले सहयोग पुर्याउन सक्छ।
आर्थिक व्यवस्थापनका लागि धेरै नगद बोक्नुभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय भुक्तानी सुविधा भएका बैंक कार्ड साथमा राख्नु उपयोगी हुन्छ। भारतीय रुपैयाँ २५ हजार लैजाने नियम तथा सीमाबारे यात्राअघि सम्बन्धित आधिकारिक निकायसँग जानकारी लिनुपर्छ। एटीएमबाट नगद झिक्ने सीमा र त्यसमा लाग्ने शुल्क पनि बैंकअनुसार फरक हुन्छ।
३. अस्पताल दर्ता र प्रारम्भिक प्रक्रिया
अस्पताल पुगेपछि सबैभन्दा पहिले बिरामीको स्वास्थ्य परीक्षणसम्बन्धी रिपोर्ट तथा उपचारका कागजात बुझाउनुपर्छ। त्यसपछि बिरामीको फोटोसहित केन्द्रीय दर्ता (Central Registration–CR) कार्ड बनाइन्छ। एकपटक प्राप्त भएको CR नम्बर अस्पतालमा बिरामीको आधिकारिक परिचयका रूपमा प्रयोग हुन्छ।
मेरो अनुभवमा दर्ता शुल्क रु. १,६०० लागेको थियो। तर शुल्क समयअनुसार परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले अस्पतालको दर्ता काउन्टरमा पछिल्लो दर बुझ्नुपर्छ।
दर्तापछि आफ्नो ह्वाट्सएप नम्बर राखेर अस्पतालको आधिकारिक RGCI Care एप डाउनलोड गर्न सकिन्छ। यस एपमार्फत प्रयोगशाला तथा रेडियोलोजी रिपोर्ट, चिकित्सकको प्रेस्क्रिप्सन, पुराना भ्रमण विवरण र बिल हेर्न तथा डाउनलोड गर्न सकिन्छ।
अस्पतालको OPD निर्देशनअनुसार परामर्श शुल्क रु. १,६०० तिरेपछि पाँच दिनसम्म मान्य हुने व्यवस्था मेरो अनुभवमा थियो। चिकित्सकले अर्को दिन पुनः आउन भनेमा कोठाबाहिर मात्र पर्खेर बस्नु हुँदैन। नजिकैको काउन्टरमा आफ्नो CR नम्बर दिएर फाइल झिकाउनुपर्छ। आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेपछि नयाँ निःशुल्क टोकन लिएर परामर्श कक्षमा जान सकिन्छ।
विभाग परिवर्तन गर्दा थप शुल्क लाग्न सक्ने भएकाले सम्बन्धित काउन्टरमा पहिले नै बुझ्नु राम्रो हुन्छ।
४. स्वास्थ्य परीक्षण र उपचार योजना
अस्पतालले नेपालमा गरिएका स्वास्थ्य परीक्षणका रिपोर्ट पुनः मूल्याङ्कन गर्छ। आवश्यकताअनुसार थप परीक्षण पनि गराउन सक्छ। मेरो अनुभवमा विभिन्न परीक्षणमा लाग्न सक्ने अनुमानित खर्च यस प्रकार छ:
- रगत परीक्षण : रु. २,५००–१९,०००
- बायोप्सी रिपोर्ट समीक्षा : रु. ३,०००–१८,०००
- सीटी वा एमआरआई रिपोर्ट समीक्षा : रु. ३,०००–१२,०००
- PET-CT स्क्यान : रु. १८,०००–२८,०००
- सीटी स्क्यान : करिब रु. १८,०००
- KFT, CBC तथा LFT लगायतका रगत परीक्षण : रु. ४,०००–६,०००
प्रारम्भिक पुनःपरीक्षणका लागि करिब रु. २५,०००–४०,००० छुट्याउनु उपयोगी हुन्छ।
सबै परीक्षणको नतिजा प्राप्त भएपछि विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको टोलीले बिरामीको उमेर, तौल, स्वास्थ्य अवस्था र क्यान्सरको प्रकार तथा अवस्थाका आधारमा उपचार योजना तयार गर्छ। कुन विधिबाट उपचार गर्ने, कति समय गर्ने र कति सेसन आवश्यक पर्छ भन्ने कुरा परीक्षण तथा चिकित्सकीय मूल्याङ्कनपछि मात्र तय हुन्छ।
पहिलोपटक आवश्यक परीक्षण अस्पतालमै गराउनु उपयुक्त हुन्छ। त्यसपछिका फलोअपमा भने चिकित्सकको स्वीकृतिअनुसार बाहिर परीक्षण गराउँदा खर्च घट्न सक्छ। तर बाहिर गरिएका परीक्षणको गुणस्तर र अस्पतालले स्वीकार गर्ने मापदण्डमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
५. उपचारका विधि र अनुमानित खर्च
क्यान्सरको उपचार खर्च रोगको प्रकार, अवस्था, प्रयोग हुने औषधि, उपचार प्रविधि र आवश्यक सेसन संख्याअनुसार फरक हुन्छ। मेरो अनुभवका आधारमा केही प्रमुख उपचार विधि र तिनको अनुमानित खर्च यस प्रकार छन्।
किमोथेरापी (Chemotherapy)
क्यान्सर उपचारमा प्रयोग हुने प्रमुख विधिमध्ये किमोथेरापी एक हो। जेनेरिक औषधिको एउटा साइकलका लागि रु. १५ हजारबाट खर्च सुरु हुन सक्छ। तर टार्गेटेड थेरापी (Targeted Therapy) वा इम्युनोथेरापी (Immunotherapy) आवश्यक पर्ने अवस्थामा औषधिको प्रकृतिअनुसार लाखौँ रुपैयाँसम्म खर्च हुन सक्छ।
शल्यचिकित्सा (Surgery)
क्यान्सरको प्रकार र अवस्थाअनुसार शल्यचिकित्सा गर्नुपर्ने हुन सक्छ। शल्यचिकित्साको प्रविधि र अस्पतालको वार्डअनुसार करिब रु. १ लाख ५० हजारदेखि ५ लाखसम्म खर्च लाग्न सक्छ। साधारण वार्डको दैनिक शुल्क करिब रु. ४,५०० हुन सक्छ। बिरामीको स्वास्थ्य अवस्था र आवश्यकताअनुसार डाइटिसियनको निगरानीमा खानपानको व्यवस्था गरिन्छ।
विकिरण उपचार (Radiation Therapy)
क्यान्सरको उपचारमा विकिरण प्रविधि पनि प्रयोग गरिन्छ। प्रयोग हुने प्रविधि र आवश्यक सेसन संख्याअनुसार यसको खर्च करिब रु. १ लाख ५० हजारदेखि ३ लाख ५० हजारसम्म पर्न सक्छ।
बसोबास र खानपान खर्च
अस्पतालमा उपचार भइरहँदा बिरामी र कुरुवाको बसोबास तथा खानपान खर्च पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। सोमबजार क्षेत्रमा बसोबास र खानपानका लागि मासिक रु. ३०–४५ हजारको बजेट राख्नु उपयुक्त हुन्छ।
यहाँ उल्लेख गरिएका रकम भारतीय रुपैयाँ (INR) मा आधारित मेरो अनुभवका अनुमानित विवरण हुन्। समयसँगै अस्पतालको शुल्क, औषधिको मूल्य र अन्य खर्च परिवर्तन हुन सक्छन्। त्यसैले उपचारमा जानुअघि सम्बन्धित अस्पतालबाट पछिल्लो शुल्क बुझ्नुपर्छ।
कुल बजेट बनाउँदा परीक्षण, औषधि, अस्पताल बसाइ, यातायात, खानपान तथा नियमित फलोअपमा लाग्ने खर्चसमेत समावेश गर्नुपर्छ।
६. उपचारका क्रममा ध्यान दिनुपर्ने महत्त्वपूर्ण कुरा
क्यान्सरको उपचार लामो र चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा चिकित्सकको विशेषज्ञतामाथि विश्वास राख्नु आवश्यक छ। तर बिरामी र हेरचाह गर्ने व्यक्ति पनि उत्तिकै सचेत र जिम्मेवार हुनुपर्छ।
बिरामीको स्वास्थ्य अवस्था, औषधिको प्रभाव र उपचार प्रक्रियाबारे नियमित जानकारी लिनुपर्छ। औषधिको मात्रा, प्रयोग गर्ने समय वा सम्भावित असरबारे कुनै शंका भए चिकित्सकसँग स्पष्ट रूपमा सोध्नुपर्छ। चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि परिवर्तन गर्ने वा उपचार प्रक्रिया रोक्ने निर्णय गर्नु हुँदैन।
किमोथेरापीलगायतका उपचारका क्रममा शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुन सक्छ र संक्रमणको जोखिम बढ्न सक्छ। त्यसैले व्यक्तिगत सरसफाइ, सुरक्षित खानपान र चिकित्सकले दिएका सावधानीहरू पालना गर्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
उपचारको समयमा परिवारको साथ, हेरचाह, मानसिक बल र सकारात्मक सोचले बिरामीलाई कठिन परिस्थितिसँग जुध्न सहयोग पुर्याउँछ।
क्यान्सरको प्रारम्भिक पहिचान र समयमै उपचार महत्त्वपूर्ण हुन्छ। कुनै पनि स्वास्थ्य समस्या देखिएमा परीक्षण गराउन ढिलाइ गर्नु हुँदैन। उपचारसम्बन्धी सम्पूर्ण निर्णय सम्बन्धित विशेषज्ञ चिकित्सकको सल्लाह र परीक्षणको नतिजाका आधारमा गर्नुपर्छ।
७. मेरो उपचार अनुभव र नियमित फलोअप
मेरो क्यान्सर रोग पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजिस्ट डा. सुरेश थापाले पहिलोपटक पहिचान गर्नुभएको थियो। थप उपचारका लागि म नयाँ दिल्लीस्थित राजीव गान्धी क्यान्सर अस्पताल पुगेँ। त्यहाँ डा. सुमित गोयलबाट उपचार गराएँ।
उपचारका क्रममा ठूलो रकम खर्च भयो। शारीरिक, मानसिक र आर्थिक रूपमा धेरै चुनौती सामना गर्नुपर्यो। तर उचित उपचार र चिकित्सकीय परामर्शका कारण म निको भएँ। समग्र उपचार प्रक्रियाबाट म सन्तुष्ट छु।
उपचार सकिएपछि पनि नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र फलोअप उत्तिकै आवश्यक हुँदो रहेछ। हाल म पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका डा. सुरेश थापा र मणिपाल अस्पतालका डा. ऋषि शेर्चनसँग प्रत्येक तीन महिनामा तथा नयाँ दिल्लीका डा. सुमित गोयलसँग प्रत्येक छ महिनामा फलोअप गरिरहेको छु।
उपचार सफल हुनु भनेको अस्पतालबाट डिस्चार्ज हुनु मात्र होइन। चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियमित फलोअप गर्नु र आफ्नो स्वास्थ्यप्रति सचेत रहनु पनि उपचार यात्राकै महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो।
अनुभव बाँडौँ, अरूको यात्रा सहज बनाऔँ
क्यान्सरको निदान जीवनको अन्त्य होइन। उचित उपचार, आत्मविश्वास, परिवारको साथ र व्यवस्थित तयारीले कठिन उपचार यात्रालाई सहज बनाउन सक्छ।
उपचार सफल भएको पाँच वर्षपछि म नियमित फलोअपसहित सामान्य जीवनमा फर्किएको छु। पछाडि फर्केर हेर्दा उपचारका क्रममा भोगेका कठिनाइ, अस्पतालको प्रक्रिया बुझ्न लाग्ने समय, बसोबासको व्यवस्थापन र आर्थिक तयारीका चुनौतीहरू सम्झन्छु।
क्यान्सर उपचारका लागि विदेश जाने क्रममा कुनै पनि नेपाली बिरामीले बाटो नबिराओस्, अनावश्यक अलमलमा नपरोस् र ठगीको सिकार हुन नपरोस् भन्ने मेरो चाहना हो। हामीले भोगेका अनुभव अरूका लागि उपयोगी हुन सक्छन्। त्यसैले उपचारका क्रममा सिकेका कुरा र व्यावहारिक जानकारी समेटेर यो लेख तयार गरेको हुँ।
कसैलाई नयाँ दिल्लीमा क्यान्सर उपचार गराउने प्रक्रियाबारे व्यावहारिक जानकारी वा मार्गदर्शन आवश्यक परेमा म आफ्नो अनुभवका आधारमा सहयोग गर्न तयार छु।
उपचाररत सम्पूर्ण बिरामीहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दछु।
(नेपाली बामपन्थी आन्दोलनका पुराना त्यागी राजनीतिकर्मी इन्द्र बहादुर अधिकारी उपचारबाट निको भएका क्यान्सर सर्भाइभर हुनुहुन्छ । – सम्पादक)


सर्बाधिकार सुरक्षित गरिएको बारे : यस एभरेस्ट आवाज डटकमबाट सम्प्रेषित कुनैपनि समाचार, लेख, बिचार, टिप्पणी वा अन्य कुनैपनि किसिमको सामग्री सर्वाधिकार सुरक्षित गरिएको छ । यहाँ सम्प्रेषित कुनैपनि सामग्री बिना अनुमति साभार गरेको पाईए कानुनी कारबाहीमा जान बाध्य हुने जानकारी गराउँछौं ।


प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह दुईदिने राजकीय भ्रमणका लागि भारतको नयाँदिल्ली पुगेका छन् ।…







